Chào mừng quý vị đến với Website của Đặng Ngọc Linh.

Quý vị chưa đăng nhập hoặc chưa đăng ký làm thành viên, vì vậy chưa thể tải được các tư liệu của Thư viện về máy tính của mình.
Nếu đã đăng ký rồi, quý vị có thể đăng nhập ở ngay ô bên phải.
Gốc > Bài viết > Chia sẻ kinh nghiệm >

Nhận thức đúng về bản chất của phương pháp dạy học toán để nâng cao hiệu quả dạy học

Nhận thức đúng về bản chất của phương pháp dạy học toán để nâng cao hiệu quả dạy học

Nói về tầm quan trọng của toán học và phương pháp (PP) dạy học (DH) toán, K.Max đã từng nhấn mạnh “ một khoa học chỉ thực sự phát triển nếu nó sử dụng kiến thức và phương pháp của toán học”.Chẳng hạn, xác suất thống kê toán học được các nhà khoa học nông nghiệp vận dụng để tạo ra các cây con giống phục vụ cho nông, lâm, ngư nghiệp. Các nhà y học dùng nó để chuẩn đoán bệnh và phục vụ công tác dịch tế, các nhà chuyên gia kinh tế dùng nó để dự báo và điều chỉnh những thay đổi về kinh tế của đất nước, các nhà xã hội học dùng nó để nghiên cứu dân số và kế hoạch hoá gia đình cùng các sắc thái tâm lí của các cộng đồng dân cư. Toán học rời rạc được sử dụng trong lĩnh tin học và viễn thông. Cơ học lí thuyết và đặc biệt là cơ học sức bền vật liệu được dùng trong xây dựng cầu, đường, các khách sạn, các chung cư cao tầng, chế tạo vỏ ô tô, tàu thuỷ, tên lửa và các loại vũ khí. Lí thuyết Graph và mạng được các nhà quản lí giao thông sử dụng để lập hệ thống giao thông đô thị và giao thông toàn quốc. Kiến thức và PP toán học quan trọng như vậy nhưng làm thế nào để HS phổ thông có thể nắm bắt được, biết vận dụng nó vào cuộc sống thì nhất thiết phải cần tới PP chuyển tải các kiến thức đó đến với các em. Toán học là môn học khó đối với HS , để dạy tốt môn học này không phải là việc dễ dàng bởi vì: dạy toán ngày nay không chỉ đơn giản là cung cấp các kiến thức toán học mà phải góp phần đào tạo ra những tri thức khoa học, năng động, sáng tạo, linh hoạt trong việc vận dụng tri thức đã học để thích ứng với mọi sự thay đổi, những con người biết tự học suốt đời, tự rèn luyện vươn lên để khẳng định mình trong thế giới hiện đại.Để thực hiện được điều trên, cần phải có đội ngũ giáo viên toán giỏi chuyên môn và hiểu biết những quan điểm mới về dạy học. Dạy học là một sự chuyển giao kinh nghiệm của nhân loại sang kinh nghiệm cá nhân, biến kinh nghiệm bên ngoài thành kinh nghiệm bên trong cá nhân. Do đó, việc DH toán nhằm đào tạo các giáo viên tương lại không chỉ là vấn đề thuần tuý chuyển giao những kiến thức toán học mà còn là cách chuyển giao, cách điều khiển sự tiếp nhận và sự sáng tạo từ những kiến thức cần truyền đạt. Điều đó đang chờ đợi và hi vọng rất nhiều ở tính tự giác, sự tự đổi mới vươn lên của mỗi giáo viên đang dạy toán ở phổ thông và nhất là sự mong đợi ở các trường sư phạm đào tạo ra các thầy cô giáo dạy toán tương lai cho nền kinh tế tri thức.Đi sâu vào bản chất PPDH toán ta thấy toán học là khoa học tư duy về số lượng và hình thể của sự vật, hiện tượng; còn PPDH toán là một khoa học lựa chọn bước đi hợp lí nhất  để chuyển tải nội dụng toán học đến người tiếp nhận; ở đây cần phân biệt PP với tính chất một khoa học và các phương pháp cụ thể trong dạy học toán, do đó cần phải được thực nghiệm để kiểm chứng chân lí.Toán học và PPDH toán là hai khoa học có những điểm khác nhau. Toán học được xây dựng trên tiên đề và các qui tắc lôgic. Một kết luận trong toán học phải được chứng minh bằng suy diễn nên kết luận mang tính chính xác. Còn kết luận trong PPDH là một khái quát quy nạp.Để hiểu đúng bản chất của PPDH toán, chúng ta hãy bắt đầu đi từ các quan điểm về PP. Có nhiều quan điểm khác nhau về PP: Theo Hêghen: - PP là ý thức của sự vận động nội tại của bản thân nội dung; - PP là các thúc đẩy sự tiến triển của nội dung; - PP là linh hồn khái niệm của nội dung. Theo Poăngcare (nhà vật lí cùng thời với Anhxtanh): PP là khoa học lựa chọn bước đi với nội dung. Một số quan điểm khác lại cho rằng: PP là con đường, là cách thức làm việc để đạt được mục đích nhất định.Phân tích các quan điểm trên ta thấy: PP phải gắn với một mục đích, một nội dung nhất định. Nếu chưa có mục đích, chưa có nội dung cụ thể thì chưa thể có PP. Nhưng nếu có mục đích và nội dung rồi thì nhiệm vụ của PP là tìm ra các giải pháp để chuyển tải nội dung từ vị trí này về vị trí khác một cách tối ưu cũng chính là đạt mục đích đề ra cao nhất. Việc chuyển tải nội dung từ vị trí này về vị trí khác là cả một quá trình hoạt động.Mọi hoạt động nhằm mục đích định trước của con người luôn có 3 thành tố cơ bản: 1)Khởi điểm của hoạt động; 2) Mục đích của hoạt động; 3) Các trở ngại của hoạt động( yếu tố ảnh hưởng) đến hoạt động.Đem biểu diễn hoạt động của con người thành mô hình chúng ta sẽ thấy rõ vị trí của PP.Ví dụ 1: Để dễ hình dung ra bản chất của PP, các nhà PP học thế giới hay dẫn câu chuyện dân gian “ con quạ và cái hũ”: Có một chú quạ rất khát nước, nó đang ở trong một miền đồng khô cỏ cháy (khởi điểm của hoạt động). Nó tìm mãi mới thấy một cái hũ vứt ngoài đồng. Nhòm vào trong hũ thấy có nước, nhưng hũ cao, cổ lại nhỏ, quạ không sao thò mỏ tới được (các trở ngại). Quạ nghĩ mãi mới nảy ra một cách. Nó lượm các viên cuội thả dần vào trong hũ (PP được thể hiện bằng giải pháp cụ thể). Nước hũ dâng lên, quạ uống thoả thê (kết quả của hoạt động thoả mãn mục đích).Ví dụ 2: Để dạy học một nội dung toán học cụ thể GV phải bám chắc vào mục tiêu, nội dung, đối tượng người học cùng những điều kiện liên quan để tìm ra các giải pháp chuyển tải nội dung rồi quyết định thành các bước đi trong tổ chức điều khiển trò chiếm lĩnh tri thức.Ví dụ 3: Khoa học PPDH toán đã căn cứ vào mục tiêu DH toán ở từng cấp học để lựa chọn nội dung DH cho cấp học ấy rồi lại từ mục tiêu và nội dung để chỉ ra các PPDH toán phù hợp với cấp học. Còn đối với GV, khi thiết kế một bài dạy về môn toán, họ thường căn cứ vào mục tiêu của cấp học, mục tiêu của môn học, đặc biệt là nội dung bài học và đối tượng dạy học cụ thể để xác định mục đích, yêu cầu, nội dung cùng các yếu tố khác để lựa chọn PP cho bài dạy.Với sự phân tích cùng các ví dụ minh hoạ ở trên, chúng ta thấy: khởi điểm trong một tiết DH toán bao gồm trình độ của thầy, trò tham gia vào hoạt động cùng với nội dung DH toán mà GV đã dự kiến truyền đạt trong tiết dạy. Những nội dung đó cần phải là những nhu cầu nhận thức của học sinh.Để tìm ra các giải pháp chuyển tải nội dung đòi hỏi cả một quá trình tư duy tích cực, một sự tự ý thức của người điều khiển hoạt động trước nội dung, hoàn cảnh cụ thể, đối tượng cụ thể để lựa chọn PP. Người đứng ngoài có thể nhìn rõ cách thức làm việc của họ, nhưng không dễ dàng nhìn hết được những suy nghĩ sâu sa để có được cách thức làm việc đó. Chỉ có giáo viên là người chủ động tổ chức, điều khiển HS hoạt động chiếm lĩnh trị thức mới hiểu rõ từng hoạt động trong tiết DH nhằm vượt qua các trở ngại từ khởi điểm ban đầu giờ dạy học toán để đi tới mục tiêu đã đề ra. Việc giáo viên tìm ra các giải pháp để vượt qua các trở ngại ban đầu - đấy chính là chỗ cần của phương pháp. Hiệu quả của PP mà GV đã lựa chọn cho giờ dạy học toán chính là kết quả thực tế của giờ dạy được đánh giá dựa trên sản phẩm là học sinh có đáp ứng được những mục tiêu đề ra hay không? kết quả đó cũng là những căn cứ để phản ánh lại khởi điểm ban đầu và PP mà GV đã tác động vào giờ dạy học toán. Chính vì thế, chúng tôi muốn đề xuất một số quan niệm về PPDH toán:-         PPDH toán là ý thức về sự vận động nôi tại của bản thân nội dung toán học và được biểu hiện ra ngoài là cách thức tổ chức hoạt động của thầy và trò nhằm đạt được các mục tiêu DH toán.-         PPDH toán là linh hồn của nội dung toán học cần dạy đang vận động được biểu hiện bằng các giải pháp khắc phục trở ngại để đưa quá trình dạy học đạt tới mục đích tối ưu.-         PPDH toán là khoa học lựa chọn bước đi hợp lí nhất để chuyển tải nội dung toán học cần dạy tới người tiếp nhận; từ đó giúp người học chiếm lĩnh tri thức và phát triển nhân cách.          Việc hiểu rõ bản chất của PPDH toán có ý nghĩa quan trọng giúp người giáo viên đi đúng hướng trong đổi mới PPDH toán và lựa chọn được các PP cụ thể cho từng bài dạy của mình. Song người giáo viên cũng cần lưu ý rằng: Mỗi PPDH cụ thể khi kết luận chỉ là một khái quát quy nạp. Một PPDH có thể áp dụng tốt đối với cấp học này nhưng không tốt đối với cấp học khác. Chẳng hạn: PP nghiên cứu tài liệu, sách giáo khoa, thảo luận nhóm được sử dụng và có hiệu quả đối với DH ở bậc đại học nhưng lại ít hiệu quả đối với bậc tiểu học: PP tổ chức trò chơi sử dụng tốt đối với bậc tiểu học nhưng lại không nên sử dụng đối với bậc THPT và đại học.Không có PPDH nào được coi là vạn năng. Mỗi PPDH  đều có những ưu điểm và cũng không tránh khỏi những nhược điểm. Để lựa chọn được các PPDH toán phù hợp trong quá trình dạy học toán, người GV cần phải dựa vào các nguyên tắc lựa chọn: xuất phát từ mục đích và nhiệm vụ giáo dục môn  toán ở cấp học nói chung, của giờ dạy toán trong lớp, ngoài lớp nói riêng; xuất phát từ khởi điểm ban đầu của giờ dạy học toán nghĩa là phải tính đến trình độ nhận thức lúc đầu của đại trà và cá thể HS trong lớp, phải tính đến những trở ngại về nội dung kiến thức, trình độ học sinh, điều kiện về nội dung kiến thức, trình độ HS, điều kiện phương tiện cần thiết cho học tập, yếu tố môi trường, thời gian DH, tâm lí học tập của học sinh…Các nguyên tắc đó có tính độc lập tương đối nhưng chúng có quan hệ hữu cơ, tác động qua lại tạo thành một hệ thống. Tất nhiên, trình độ năng lực và kinh nghiệm sư phạm của người thầy giáo là yếu tố ảnh hưởng nhiều đến việc lựa chọn và phối hợp các PP cho giờ DH toán của mình.Từ những phân tích trên, chúng ta thấy, muốn nâng cao chất lượng GD-ĐT, việc nâng cao trình độ, ý thức về PP cũng là một phương diện cực kì quan trọng, vì PP luôn giúp chúng ta đạt tới hiệu quả tối ưu trong chuyển tải nội dung kiến thức của thầy, của sách giáo khoa thành kiến thức bên trong của trò. Hơn thế, việc người thầy luôn tìm tòi, đổi mới PP trong DH toán của mình cũng chính là rèn cho mình có kiểu tư duy nhậy bén phù hợp với kiểu người hiện đại trong thời kinh tế tri thức hiện nay.Thạc sĩ Bùi Thị Hường Bộ môn phương pháp và công nghệ dạy học
Nhắn tin cho tác giả
Đặng Ngọc Linh @ 14:28 21/02/2009
Số lượt xem: 639
Số lượt thích: 0 người
 
Gửi ý kiến